*Kim Kardashian kadar yeteneksizim ama neden hala ünlü değilim?!
<http://globalekonomikmonitor.blogspot.com/2012/11/kim-kardashian-kadar-yeteneksizim-ama.html>*
Fiyatını sorgulamadan alışveriş yaptığımız zamanlar çok azdır. Maliyet
ve fiyat arasındaki mantıksal ilişkiyi sorgulamak beynimizin otomatik
bir düşünce şekli gibidir. Fakat bu sorgulamayı yapmadığımız anlar da
vardır. Mesela hisse senedi alırken...
Tim Harford, Görünmeyen Ekonomist (The undercover economist) adlı
kitabında bir fincan kahve için ne kadar ödemeye isteklisiniz diye
sorar. Diyelim ki 10 lira veriyorsunuz. Öyleyse basit bir fiyat maliyet
ilişkisi yapalım. Kahve çekirdekleri, bardak, kapak, şeker, ineği
yetiştirme maliyeti, aydınlatma, servis ücreti ve diğer maliyetleri
ekleyelim. Sonra da 1 bardak kahve için maliyetin ne olacağını
düşünelim. Yapılan araştırmalara göre 10 liralık bir bardak kahvenin
maliyeti 1 liradan daha azdır. Aslında bu hesabı birçok insan yapıyordur
ama sonuçta çok az insan fiyat ve maliyet arasındaki eşitsizliği yüksek
bularak satın almaktan uzak duruyordur.
Bir hisse senedi de bir fincan kahve gibidir. Diyelim ki Apple hisse
senedi almayı düşünüyorsunuz. 1 Apple hisse senedine ne kadar ödemek
mantıklıdır sizce. Apple'ın şu anki değerinin 560 dolar düzeylerinde
olduğunu bilerek zihinsel bir maliyet-fiyat sorgusu yapalım. Herkesin
hayranı olduğu Apple ürünlerini yapmak için öncelikle malzeme, pil,
bellek gibi hammaddelere ihtiyacınız olacaktır. Üretimin kendi
fabrikalarında yapılmadığını düşünürsek toplu bir üretim maliyeti ve
nakliye maliyeti de eklenmelidir. Hatta belki bu ürünleri tasarlamak
için zeki adamlara birkaç ay/yıl boyunca ödenen ücretleri de
eklemeliyiz. En sonunda da görünür bir gelecekte bu ürünlerden ne kadar
satış ve kar elde edeceğimizi hesaplamalıyız. İşte 1 Apple hisse
senedinin fiyatına böylece ulaşmış oluruz. Bu fiyatı bir bardak kahve
hassasiyetiyle söylemek mümkün değildir ama oransal olarak ondan çok
farklı olması da mümkün değildir. Bugün 560 dolar olan Apple hisse
senedinin değeri böyle bir zihinsel hesaplama ile 50 dolardan fazla
çıkmayacaktır. Bu çıkarımı hatalı bulanlar varsa eğer şirketin iki ay
önce 700 dolar olan değerinden 140 doların bu kısa süre içinde nereye
uçtuğunu açıklamaya başlayarak zihinsel sağlamalarını yapabilirler. Peki
ortaya koyduğumuz bu modele göre aradaki yaklaşık 500 dolarlık fark neyi
ifade ediyor?
Amerikalı magazin yıldızı Kim Kardashian bugün artık magazin
sayfalarından daha fazla sosyoloji araştırmalarına konu olmaktadır. Kim
Kardashian etkisi diye tanımlanan bir olgu çözülmeye çalışılmaktadır.
Sosyoloji uzmanlarının sordukları soru oldukça basittir: _"Hiçbir
yeteneğe sahip olmayan biri sadece birkaç yıl içinde büyük bir
imparatorluğu nasıl kurabilir?"_
Kardashian, bir TV kanalının ev kadınları için hazırlanan klasik
programlarından birini sunuyordu ve kendisini ailesinden ve
arkadaşlarından başka kimse tanımıyordu. Aynı saatte diğer kanallarda
benzer programları yöneten rakipleri ise oldukça ünlü kişilerdi.
Kardashian bir şekilde rakiplerini alt etmeliydi ama hiçbir yeteneği
olmayan biri bunu nasıl başarabilirdi?
Aslında bu sorunun yanıtını bilen tek kişi kanalın program
yöneticisiydi. Normal şartlarda Kardashian'ı bu programa çıkarmaması
gerekiyordu. Fakat böyle bir programa çıkması gereken ünlülerin talep
ettikleri ücret o kadar yüksekti ki, o anda program yöneticisinin
aklında yeşil ışık yanmıştı: _"Hiçbir yeteneği olmayan birini star
haline getirmek bir starı program için kiralamaktan daha ucuzdur."_ İşte
bu düşünce ile Kardashian kardeşlere büyük bir güç imparatorluğu
yaratılmıştı. Bunu yaratırken de kullanılan malzeme sadece
_"popülerlik"_ denilen algılamaydı.
Apple'ın 560 dolarlık fiyatının arkasında, yarattığı ve sattığı harika
elektronik eşyalar vardır. Ama fiyatı 560'a çıkaran tek etki bu
değildir. Peki nedir sorusunu ekonomistlere sorduğunuzda şu yanıtı
alırsınız: _"Bu değer şirketin gelecekteki tüm satışlarından elde ettiği
kazançların bugüne indirgenmiş halidir..."_ Fakat sadece iki yıl sonra
bile Apple'ın nerede olacağını kimse bilemezken siz bunu nasıl
biliyorsunuz diye sorduğunuzda ise ekonomistler bu kez şöyle
diyeceklerdir: _"Biz demiyoruz, piyasa diyor zaten!"_
Ekonominin uzmanı sayılan ekonomistlerin bile bilemediği bir şeyi piyasa
denilen profesyonelden amatöre birçok yatırımcı ve aktörün oluşturduğu
kalabalığın bileceğini söylemek hayalciliğin daha ötesidir. Bir şirketin
bırakın 10 sene veya 5 sene sonrasını, gelecek yıl nerede olacağını bile
kestirmek mümkün değildir. Hele hele bunu konunun uzmanı olmayan
birilerinin bilmesi hiç mümkün değildir. Öyleyse başta sorduğumuz soruyu
yeniden soralım: Apple'ın fiyatı nasıl oluşuyor?
Kim Kardashian efsanesi nasıl yaratılıyorsa, hisse senetlerinin değeri
de aynı şekilde oluşuyor aslında. Bir firmanın, insanların algılamasında
yarattığı güçlü duygular, bu en basit haliyle popülerlik olarak ifade
edilebilir, fiyatların oluşmasına ve anlık olarak değişmesine neden
oluyor. Piyasalar denilen yapı ise bu tür şirketleri daima vitrine
çıkararak popülerliklerine popülerlik katıyor. Ekonomistlerin, fiyatlar
her tür bilgiyi yansıtıyor açıklaması acaba 2 ay içinde Apple'ın
fiyatındaki 160 dolarlık düşüşün ne tür bir bilgiden kaynaklandığını da
açıklayabilir mi? Hikaye dinlemek isteyenlere, evet...
Acaba _"Apple hissesi alır mısınız"_ sorusu yerine, _"1680 dolara 3
Apple hissesi mi, yoksa 1730 dolara 1 ons altın mı alırsınız"_ sorusunu
sorsak Apple hissesine yatırım yapanlar ne derler? Soruların sadece
cevabı duymak istediğiniz zaman var olabileceğini hatırınızdan
çıkarmayın. Ve unutmayın ki gelecek aklını kullananlar için gerçek,
hayalciler için umut doludur.
Soruyu duymak istediğinizde ise sorduğunuz asla şu olmasın: _"En az Kim
Kardashian kadar yeteneksizim ama neden onun kadar ünlü değilim?.."_
Maalesef finansal piyasalar her gün kendine bu soruyu soran insanlarla
dolmaya başladı...
--
ASK!
. . . . . .
Acinca baharin disi gulleri
Bir baska ruzgar eser bahcelerde
Dinle cilginca oten bulbulleri
Sorma nicin dustugunu bu derde
De ki: -Asktir sadeden gonulleri
Perisan, berbat eden gonulleri
Ask soyletir en yanik turkuleri
Ay buluta girdigi gecelerde
Cahit Sitki TARANCI
Kurmusoldugum gruba uye olun
Moderasyonsuz, sansursuz ve ozgur bir gruptur:
[email protected]
Ayrilmak isterseniz de:
[email protected]
Arzuederseniz bloguma da goz atabilirsiniz.
http://orajpoyraz.blogspot.com/
Ben,ManeviMiras olarak,
Hicbir Ayet, hicbir Dogma,
Hicbir Donmus ve kaliplasmis Kural birakmiyorum.
Benim Manevi Mirasim Bilim ve Akildir...
K.Ataturk
--
You received this message because you are subscribed to the Google Groups
"Gugukluhayat" group.
To post to this group, send email to [email protected].
To unsubscribe from this group, send email to
[email protected].
For more options, visit this group at
http://groups.google.com/group/gugukluhayat?hl=en.
