RAZGOVOR S POVODOM: AKADEMIK MIJAT SUKOVIC O SPORAZUMU DOS I KOALICIJE ZA JUGOSLAVIJU O BUDUCOJ USTAVNOJ POVELJI
Potkopavanje nove drzavne zajednice
Ustanovljenje prava Saveznoj skupstini da ona odlucuje da li ce ili ne usvojiti ustavnu povelju koju su usvojile skupstine Srbije i Crne Gore kao ustavotvorni organi, nosi i njeno pravo da mijenja njenu sadrzinu ili da odbija njeno usvajanje. Davanje njoj tih prava znaci njeno nadredjivanje nad drzavama clanicama i gazenje svih konstatovanih odredjenja u dokumentu od 14. marta 2002. godine
DOS i "Koalicija za Jugoslaviju" iz Crne Gore postigli su sporazum da se u buducoj ustavnoj povelji drzavne zajednice Srbije i Crne Gore utvrdi da se na neposrednim izborima biraju poslanici u buducu skupstinu te drzavne zajednice i da buducu ustavnu povelju usvaja i Savezna skupstina nakon sto je usvoje skupstine Srbije i Crne Gore.
- Integralni tekst sporazuma usvojen na tom sastanku nije objavljen ni zvanicno, ni nezvanicno, podsjeca akademik Mijat Sukovic. Zato o njegovom znacenju, dejstvu i konsekvencama mogu govoriti samo sa "ako".
Ako su ucesnici oznacenog sastanka, u ime dvije politicke grupacije, sporazumno ocijenili da su za njih pozeljni i dobra dva rjesenja koja ste identifikovali i da ce se oni zajednicki zalagati da ih usvoje skupstine Srbije i Crne Gore, taj sporazum samo proizvodi potrebu da njegovu sadrzinu razmotre te dvije skupstine i da suvereno odluce da li ce usvojiti ili ne dva oznacena rjesenja. Dejstva oznacenog sporazuma iscrpljuje se u dosadasnjem odlaganju pocetka izrade i otezavanju usvajanja buduce ustavne povelje drzavne zajednice Srbije i Crne Gore osnovane poznatim dokumentom od 14. marta ove godine, verifikovanim od ustavotvornih organa i Srbije i Crne Gore.
Da li su moguce promjene sadrzine sporazuma
- Tri cinjenice upucuju na zakljucak da oznaceni sporazum moze imati drugaciji smjer i drugaciju sadrzinu. Prva, sastanak je odrzan, prema javno objavljenoj informaciji, povodom predloga da Savezna skupstina donese zakljucke sa sadrzinom identicnom sadrzini postignutog sporazuma. Druga, date izjave trojice ucesnika tog sastanka ne iskljucuju djelovanje odnosne dvije politicke grupacije u pravcu obezbjedjivanja da Savezna skupstina usvoji zakljucke sa sadrzinom identicnom sadrzini njihovog sporazuma. Treca, ove dvije politicke grupacije imaju vecinu u Saveznoj skupstini, sto im omogucava da izdejstvuju da ona usvoji, u obliku zakljucka, oba oznacena rjesenja koje sadrzi njihov postignuti sporazum.
Zelim da vjerujem da to nije sadrzina oznacenog postignutog sporazuma. Ako pak jeste i ako Savezna skupstina usvoji zakljucke sa sadrzinom identicnom sadrzini oznacenog sporazuma dvije politicke grupacije, na djelu je obnova politickog usmjerenja koje je 6. jula 2000 godine doveo do usvajanja u Saveznoj skupstini Amandmana II do IH na Ustav SRJ, mimo i iza ledja legalnih i legitimnih organa drzave Crne Gore, cime su sruseni temelji Savezne Republike Jugoslavije i uslovljen njen fakticki nestanak, pravno ozvanicen dokumentom od 14. marta 2002. godine verifikovanim od ustavotvornih organa drzave Srbije i drzave Crne Gore. Jer, usvajanje u Saveznoj skupstini zakljucaka sa sadrzinom identicnom sadrzini oznacenog sporazuma, bilo bi takodje bez ucesca legitimnih i legalnih organa drzave Crne Gore. Bilo bi svojevrsno nadredjivanje Savezne skupstine ustavotvornim organima Srbije i Crne Gore i nametanje Crnoj Gori opredjeljenja suprotnih sadrzini zajednickog dokumenta od 14. marta. Opredjeljenja kojima bi se jednostrano modifikovala i prosirila sadrzina tog dokumenta putem njegovog tumacenja ili dopisivanja. Dezavuisala bi se javno objavljena odluka ustavotvornog organa Crne Gore kojom je usvojen dokument sa sadrzinom koju ima bez prosirivanja ili dopisivanja. Sve suprotno egzistencijalnim interesima drzave Crne Gore, njenim istorijskim i civilizacijskim pravima. Dakle, u sustini sve isto kao i u julu 2000. godine.
Kao sto je usvajanje oznacenih amandmana u Saveznoj skupstini bez ravnopravnog sudjelovanja legitimnih i legalnih organa drzave Crne Gore srusilo temelje tada postojece drzave, a istrajavanje na njihovom ozivotvorenju do njenog konacnog nestanka, tako bi sada usvajanje u Saveznoj skupstini zakljucaka sa oznacenom sadrzinom obnovilo nepovjerenje izmedju Srbije i Crne Gore koje bi, u datoj istorijskoj situaciji, potkopalo novoosnovanu drzavnu zajednicu. Istrajavanje na ozivotvorenju tih zakljucaka u procesima izrade i usvajanja buduce ustavne povelje, onemogucilo bi njeno donosenje, sto bi dovelo do nestanka novoosnovane drzavne zajednice i prije nego je i pocela funkcionisati.
Akteri oznacenog sporazuma mogu misliti i zeljeti potpuno suprotno, ali su takve konsekvence oznacenog sporazuma ako on, da ponovim podrazumijeva da Savezna skupstina usvoji zakljucke sa sadrzinom identicnom objavljenoj sadrzini sporazuma. Na ispitu su razum, stepen drzavnicke mudrosti i drzavnicka odgovornost.
Oni koji bi se usmjerili oznacenim putem, pozvani su i duzni da ocijene da li je dobro ili lose rusenje osnovane drzavne zajednice. Ja se zadrzavam na konstatovanju kakav se proces otvara oznacenim sporazumom i sta ce on neotklonjivo proizvesti, ako sadrzi opredjeljenje da se ostvaruje donosenjem zakljucaka na sjednici Savezne skupstine i opredjeljenje da se istrajava na njegovom ozivotvorenju u procesima pisanja i usvajanja buduce ustavne povelje.
Politicari mogu, praksa to pokazuje, rukovodeci se politickim opredjeljenjima, prihvatiti oznacena dva rjesenja, bilo na nacin sto ce prihvatiti da se tako protumaci sadrzina dokumenta od 14. marta, bilo sto ce se dopisati taj dokument. Mogu, dakle, zanemariti odlucujuce znacenje cinjenica koje kazuju da bi to bilo suprotno egzistencijalnim interesima Crne Gore i sadrzini dokumenta od 14. marta usvojenog od ustavotvornih organa i Srbije i Crne Gore. Ali, iako se to desi, te cinjenice ne mogu obezvrijediti. To ne moze ni promijeniti niti dezavuisati ovdje dati cinjenicni nalaz, niti sprijeciti nestanak tim dokumentom osnovane drzavne zajednice Srbije i Crne Gore. Jer, time bi se - ako se usvoje bez dodatnih ogranicavajucih dorada i cvrstih prepreka njihovom centralistickom i unitaristickom usmjerenju-osnovala neka nova drzavna zajednica Srbije i Crne Gore, drugacijeg karaktera i drugacije prirode od osnovane dokumentom od 14. marta ove godine, a njenim osnivanjem nestala bi drzavna zajednica osnovana tim dokumentom.
Na cemu temeljite ovaj Vas cinjenicni nalaz?
- Dva su kljucna sadrzaja iz kojih je izveden ovaj cinjenicni izlaz. Prvi je sadrzina dokumenta od 14. marta. Ukupnost i jedinstvo sadrzine njegovih pojedinacnih odredjenja, njegovih temelja i ciljnih usmjerenja. Sadrzina koja kazuje da su drzave Srbija i Crna Gora u pisanom obliku saglasno utvrdile: one, kao drzave clanice, imaju izvorni suverenitet u novoj drzavnoj zajednici koju su osnovale i iskljucuju nadredjivanje Savezne skupstine ustatovornim organima Srbije i Crne Gore; drzava Srbija i drzava Crna Gora jedini su konstituenti osnovane drzavne zajednice, jednodomna skupstina njihove osnovane drzavne zajednice predstavnistvo je ravnopravnih i suverenih drzava clanica u kojem one zajednicki vrse dogovoreni dio drzavnih poslova, odlucuju u njoj putem svojih predstavnika, sa izricitim iskljucenjem nadglasanja jedne drzave clanice od strane druge, sto znaci da nije predstavnistvo njihovih gradjana mimo njihove organizovanosti i integrisanosti u okviru drzava clanica i mimo njihove predstavljenosti putem drzava clanica.
Ustanovljenje prava Saveznoj skupstini da ona odlucuje da li ce ili ne usvojiti ustavnu povelju koju su usvojile skupstine Srbije i Crne Gore kao ustavotvorni organi, naime, sobom nosi i njeno pravo da mijenja njenu sadrzinu ili da odbija njeno usvajanje. Davanje njoj tih prava, nadredjivanje je njeno drzavama clanicama i gazenje svih konstatovanih odredjenja u dokumentu od 14. marta 2002. godine.
Suprotno je prirodi i karakteru njime osnovane drzavne zajednice Srbije i Crne Gore i poziciji drzava clanica u njoj utvrdjenih u tom dokumentu. A ustanovljenje neposrednih izbora poslanika u buducu skupstinu osnovane drzavne zajednice imalo bi sljedece neotklonjive konsekvence: u buducoj skupstini osnovane drzavne zajednice ne bi se izrazavale drzave clanice, kao integralni drzavni subjekti i cjelina njihovih interesa. Izrazavale bi se politicke partije. Svaka bi nosila sobom svoj partijski program i svoje interese, koji su i po definiciji parcijalni. Bez obaveze izrazavanja Crne Gore kao drzave i cjeline njenih interesa koje utvrdjuje njen zakonodavni i ustavotvorni organ, kao legalno i legitimno predstavnistvo naroda. Onemogucilo bi uticaj skupstina drzava clanica na oblikovanje sadrzine opredjeljenja i odluka koje ce donositi skupstina drzavne zajednice, cime bi se, u okolnostima dominiranja partokratije, sa izrazitim centralizmom u partijama, bitno urusio izvorni suverenitet drzava clanica. Bilo bi to i unosenje u sistem osnovane drzavne zajednice i shvatanja da su gradjani, a ne samo drzave clanice, njeni konstituenti, sto bi dalo osnov za uvodjenje u sistem elemenata centralizacije i unitarizacije. Ukupnoscu toga, promijenili bi se priroda i karakter drzavne zajednice i pozicije drzava clanica u njoj, kako su u pisanom obliku fiksirani u dokumentu od 14. marta 2002. godine.
Drugi fundamentalni izvor iz koga je izveden konstatovani cinjenicni nalaz je sadrzina legitimnih egzistencijalnih interesa drzave Crne Gore. NJen legitimni egzistencijalni interes, naime, jeste: da ne bude ni u kakvoj zajednici u kojoj bi bila neravnopravna, koja bi omogucavala da se mimo njenog ustavotvornog organa i suprotno njegovim odlukama donose odluke o njenom drzavnom statusu, njenoj buducnosti i njenim legitimnim vitalnim, a narocito egzistencijalnim interesima.
Sta uciniti ako se desi da Savezna skupstina usvoji zakljucke sa oznacenom sadrzinom i ako dvije imenovane politicke grupacije budu insistirale na njihovom ozivotvorenju u procesima izrade i usvajanja buduce ustavne povelje?
- To je politicko pitanje. Javni odgovor na njega u kompetenciji je nosilaca drzavnih funkcija, a ne u mojoj, iako ga imam za sebe. Moja kompetencija se ogranicava na strucno utvrdjivanje sadrzine politicko-pravnog dokumenta od 14. marta, sistemsko-pravnog znacenja i dejstva pojedinih usmjerenja procesa njima otvorenih i njihovih proizvoda. To sam ucinio odgovorima na prethodna pitanja.
Recite onda kakav je, po pravnim principima, statusni polozaj Crne Gore ako se ne konstituise i zato prestane postojati novosonovana drzavna zajednica Srbije i Crne Gore?
- Nauka o drzavi konstatuje da jedna drzavna tvorevina, bilo da je drzava ili savez drzava, nastaje danom stvaranja akta o njenom osnivanju, verifikovanog od legalnih i legitimnih ustavotvornih organa osnivaca. Donosenje konstitutivnog akta stvorene drzavne tvorevine, drzave ili saveza drzava, i formiranje njenih institucija, cinjenja su koja slijede nakon njenog nastanka .Cinjenja su koja se ostvaruju u stvorenoj, nastaloj drzavnoj tvorevini. NJeno nastajanje, njeno postojanje, i jeste pravni osnov za djelovanje u pravcu njenog konstituisanja i formiranja njenih institucija.
Prvog decembra 1918. godine stvorena je, od tog dana postoji, jugoslovenska drzava. NJen konstitutivni akt donesen je tek 28. juna 1921. godine, a njeni stalni organi stvarani su poslije tog dana. Niko ne dovodi u pitanje dan njenog nastanka, iako tog dana nije ni fiksiran dokumet o njenom osnivanju, ni priblizno slican dokumentu od 14. marta, vec su samo procitani Adresa jedne strane i odgovor na nju druge strane, sadrzinski ne identicni u svemu. Federativna Jugoslavija je nastala 29. novembra 1943. godine, kada je usvojen akt o njenom osnivanju, njen konstitutivni akt usvojen je tek 31. januara 1946. godine, a njeni stalni organi osnovani su tek nakon toga. Savezna Republika Jugoslavija nastala je 27. aprila 1992. godine, a njeni organi formirani su kasnije.
Po naucnim i iskustvenim mjerilima, dakle, 14. marta 2002. godine kada je potpisan akt o osnivanju drzavne zajednice Srbije i Crne Gore, koji su potom verifikovali ustavotvorni organi Srbije i Crne Gore, stvorena je, nastala je, od tada postoji, ta drzavna zajednica. Od tog dana nastupaju konsekvence imanentne njenom nastanku.
Elementarna istina je da ne mogu istovremeno postojati dvije drzavne zajednice Srbije i Crne Gore. Niti dva razlicita konstitutivna akta njihove zajednice. Ona iz 1992. i ova iz 2002. Konsekvenca toga je: 14. marta, osnivanjem nove drzavne zajednice, prestala je postojati Savezna Republika Jugoslavija i prestao je vaziti njen Ustav od 1992. Dalja konsekvenca toga je: ako se ne konstituise novoosnovana drzavna zajednica, ako ona zbog toga fakticki nestane, Srbija i Crna Gora vise nemaju ni jednu svoju drzavnu zajednicu. Srbija i Crna Gora su u statusno-pravnoj poziciji da i jedna i druga samostalno i suvereno odlucuju o svojem buducem drzavnom statusu. To je njihova obaveza, ne manje znacajna od njihovog prava. Ne iskljucuje to ni njihovu zajednicku odluku da ustanove i neku vrstu svoje nove zajednice.
U.R.
Naglavacke i jednostrano
Gazenje je sadrzine zajednickog dokumenta ako se u zajednickim institucijama donose odluke bitne za drzavni status i vitalne interese drzava clanica mimo ravnopravnog sudjelovanja legalnih i legitimnih organa bilo koje drzave clanice. Takvo cinjenje je iskazivanje orijentacije stvaranja institucionalno-pravne osnove da se puna ravnopravnost drzava clanica jednostrano zamijeni neravnopravnoscu Crne Gore, da se osnovana drzavna zajednica sa demokratskim obiljezjma jednostrano zamijeni sa njom suprotnom drzavnom zajednicom sa centralistickom i unitaristickom koncepcijom. Drugacije receno: naglavacke i jednostrano preokrece se sadrzina dokumenta "Polazne osnove za preuredjenje odnosa Srbije i Crne Gore" od 14. marta ove godine.
Egzistencijalni interes Crne Gore
Zastita egzistencijalnog interesa istorijska je i civilizacijska obaveza drzave Crne Gore. Obaveza koju je sadasnja generacija naroda Crne Gore naslijedila od predaka, a pozajmila od buducih generacija. To drzavu Crnu Goru obavezuje da odbije usvajanje rjesenja koja bi joj ugrozila taj njen egzistencijalni interes. A takvo rjesenje je svako rjesenje oblikovano jednostrano, bez ravnopravnog sudjelovanja legalnih i legitimnih ustavnih organa Crne Gore, koje joj se namece, koje je sadrzinski suprotno sadrzini zajednickog sporazuma fiksiranoj i u pisanom obliku u dokumentu od 14. marta. To je i oslobadja odgovornosti sto odbijanjem usvajanja takvih rjesenja ne sprecava nestanak te osnovane drzavne zajednice.
POBJEDA
