Za�to Vlada Srbije sprovodi
tajnu privatizaciju
Umesto da vladina Agencija za privatizaciju bude nosilac edukativne kampanje zaposlenih, ona se pretvorila u produ�enu ruku investitora i poku�ava maksimalno da prikrati prava zaposlenih manipulacijama i zastra�ivanjem, �to prevazilazi i metode Milo�evi�evih vlada
Pi�e: Neboj�a Medojevi�
Da li je nedostatak edukativne kampanje gra�ana i zaposlenih o privatizaciji i ekonomskim reformama samo jo� jedna od gre�aka Vlade Srbije ili se radi o svjesnoj namjeri kreatora reformi da zaobi�u participaciju gra�ana, za sada je te�ko odgonetnuti, ali se nakon prvih konkretnih iskustava vezanih za pripremu i realizaciju privatizacionih transakcija ve� mo�e otvoreno govoriti o namjeri Vlade Srbije i njenog Ministarstva za privatizaciju i privredu da ovaj proces realizuju u potpunosti u zatvorenim i tajnim procedurama, bez i minimalnih mogu�nosti participacije drugih zainteresovanih subjekata, interesnih grupacija, pa i naj�ire javnosti.
I pored toga �to su samim Zakonom o privatizaciji (�lan 2) „obezbe�eni uslovi za razvoj privrede i socijalnu stabilnost“, kao i za „obezbe�enje javnosti“, koji su istaknuti kao fundamentalna na�ela cijelog procesa, pona�anje nadle�nih dr�avnih organa govori suprotno. Posebno kada se to ti�e ova dva gorepomenuta i zakonom definisana na�ela.
Socijalni program
Naime, u sklopu realizacije prodaje kontrolnog paketa akcija putem tenderske prodaje, pitanja vezana za socijalno-ekonomski status zaposlenih su definisana u dokumentu koji se zove „Socijalni program“. Po prirodi stvari, ovaj dokument bi trebalo da pripreme sindikati u preduze�u i da ga usvoje kao osnov za budu�e pregovore sa izabranim kupcem. U praksi, me�utim, Agencija za privatizaciju priprema i distribuira preduze�ima predvi�enim za ovu tehniku svoj �ablonski dokument, koji se onda primjenom razli�itih mehanizma pritisaka, ucjena, �ak i prijetnji, poku�ava predstaviti kao njihov, tj. radni�ki dokument, koji onda ulazi u informacioni memorandum i nacrt Ugovora o kupoprodaji i koji se dostavlja u�esnicima na tenderu. U toku pripreme ovog dokumenta agencija vrlo �esto koristi neposrednu komunikaciju sa menad�mentom i poku�ava da iskoristi eventualnu bliskost nekog od sindikata u preduze�u sa upravom (�to i nije rijedak slu�aj) i da tako izbjegne javnu raspravu unutar preduze�a o ovom veoma va�nom dokumentu koji defini�e pregovara�ku poziciju radnika i njihovih predstavnika i drugo, jo� va�nije, odre�uje njihov status i njihova prava nakon okon�anja transakcije.
Posebno je �udna i, sa aspekta op�teg interesa kontroverzna i krajnje neprihvatljiva, uloga Agencije za privatizaciju, koja se, umjesto da bude na usluzi i pomogne zaposlenima i sindikatima da se izbore za �to bolje pozicije u toku transakcije, direktno stavlja na stranu potencijalnih kupaca i �ini sve da redukuje prava zaposlenih.
Umjesto da agencija bude nosilac edukativne kampanje zaposlenih o ovom procesu i, kao �to ka�e u komentaru zakona o privatizaciji, u pripremnoj fazi privatizacije „prezentira proces privatizacije, informi�e, edukuje radnike i uprave preduze�a, predstavnike relevantnih sindikata u preduze�u i zaposlene“ („Priru�nik za privatizaciju preduze�a u Republici Srbiji, strana 33), ova dr�avna institucija se pretvorila u produ�enu ruku investitora i poku�ava da maksimalno prikrati prava zaposlenih i na taj na�in napravi znatne koncesije budu�im vlasnicima.
Tajni ugovor
Na osnovu li�nog iskustva iz nekoliko preduze�a koja se nalaze u fazi pripreme tenderske dokumentacije, mogu potvrditi da se ova institucija koristi takvim setom tehnika i mehanizama za manipulaciju i zastra�ivanje sindikalnih predstavnika (ovo se posebno odnosi na povjerenike UGS Nezavisnost), da to u mnogim elementima prevazilazi metode rada ranijih vlada iz Milo�evi�evog vremena (�to mo�da i ne treba da �udi kada se zna da su vode�i ljudi koji danas upravljaju procesom privatizacije svoj zanat pekli rade�i za njegove vlade).
Dakle, umjesto da predlog socijalnog programa utvrde sindikati u preduze�ima, taj dokument utvr�uje investitor u saradnji sa agencijom. U slu�aju pripreme ovog dokumenta u AD Veterinarski zavod u Zemunu, direkor Centra za tendersku privatizaciju Sini�a Mali je povjereniku UGS Nezavisnost u ovom preduze�u direktno saop�tio da je predlog socijalnog programa koji su pripremili sindikati neprihvatljiv za budu�eg kupca, jer je „isuvi�e te�ak“, �to najbolje ilustruje kakav je odnos vlade i agencije prema ulozi sindikata u pripremi socijalnog programa. U istom slu�aju povjerenik UGS Nezavisnost nije bio u mogu�nosti da dobije tendersku dokumentaciju na uvid i pored pismenog obra�anja agenciji. Usput je od g. Malog bio izlo�en i prijetnjama da �e biti uhap�en zbog pozivanja na nedovoljni nivo za�tite zaposlenih u Ugovoru o privatizaciji Beo�inske cementare. Prijetnja je uslijedila nakon �uvene re�enice koju koriste svi sumnjivi privatizacioni oficiri �irom postkomunisti�kih dr�ava u tranziciji i koju sam li�no imao priliku da �ujem nebrojeno puta: „Odakle tebi Ugovor, to je tajna“.
I uvijek sam se pitao �ta je to u privatizacionim ugovorima �to treba da bude tajna. I uvijek sam se, nakon uvida u takve tajne ugovore, uvjerio da je, ako postoji klauzula tajnosti, taj ugovor �tetan za nekoga. Uglavnom za radnike, manjinske akcionare i za dr�avu. Principi dobrog upravljanja (good governance) postaju sve vi�e javno dobro i op�ti interes i sve je manje tema i pitanja u dr�avnim poslovima koje smiju imati pe�at tajnosti. To bi morali znati mladi lavovi iz tima za privatizaciju ako se iz svojih „ekspertskih“ pubertetskih visina spuste malo na zemlju.
Besmisleni tender
Ovakav odnos u pripremi tenderske dokumentacije u kojoj neposredno u�estvuju odre�eni potencijalni investitori dovodi u pitanje jo� jedno od deklarisanih na�ela privatizacije (�lan 2. Zakona o privatizaciji) - „formiranje prodajne cijene po tr�i�nim uslovima“. Naime, uklju�ivanjem za javnost i radnike nepoznatih potencijalnih investitora (i to samo nekih od njih) u pripremu tenderske dokumentacije (ugovora, investicionog plana i socijalnog programa) direktno se kr�i ovo na�elo, jer ugro�ava konkurentnost procedure tako �to dovodi odre�ene investitore u privilegovani polo�aj prije samog tendera. Kako mo�emo znati sa kojim od investitora agencija ima kontakte, kakve prirode su ti kontakti i kojim kriterijumima se agencija rukovodi prilikom uspostavljanja kontakata sa nepoznatim kupcima? Da li se o tim kontaktima vodi slu�bena zabilje�ka ili eventualno pravi stenogram, u slu�aju potrebe za nekim eventualnim istra�nim radnjama povodom nekih sudskih procesa i sl.? S kojim pravom i na osnovu kojeg zakonskog ovla��enja agencija usmenim putem obavje�tava sindikate u preduze�ima da je za kupca prihvatljiv ili neprihvatljiv socijalni paket prije otvaranja same tenderske procedure? Da li na ovaj na�in agencija �ini tender besmislenim i nepotrebnim i pretvara ga u neposredne pregovore sa unaprijed izabranim kupcem?
Tri cifre
Da su pitanja socijalnog statusa zaposlenih nakon privatizacije od sekundarnog zna�aja za Ministarstvo za privatizaciju i agenciju, dodatno pokazuju i kriterijumi za ocjenu ponuda. Agencija je utvrdila (ne na osnovu zakona ili uredbe, ve� diskreciono, svojom odlukom) da se ponude ocjenjuju na osnovu tri kriterijuma: (1) ponu�ene cijene; (2) investicionog programa; (3) socijalnog paketa.
Ponuda treba da bude sastavljena od tri cifre koje se onda mno�e koeficijentom i dobija se na kraju zbir koji predstavlja osnovni kriterijum za ocjenu ponuda. Ponu�ena cijena se mno�i sa koeficijentom 1, investicioni plan i socijalni program sa koeficijentom 0,5. Ovakvim izborom koeficijenata za ocjenu segmenata ponude vlada jasno pokazuje da joj je prvenstveni cilj procesa privatizacije dobijanje �to vi�e novca kroz kupoprodajnu cijenu, dok su joj pitanja investiranja i za�tite socijalnog statusa zaposlenih duplo manje bitni.
Iz ugla ovih kriterijuma, kao i iz cjelokupnog odnosa administracije zadu�ene za realizaciju ovog procesa, jasno se ukazuje osnovni motiv i cilj procesa privatizacije - dobiti �to vi�e gotovog novca (uzgred, bez provjere porijekla). Isti motiv, �to je sasvim prirodno, imaju i investicioni savjetnici koji dobijaju svoje honorare tek kada kupac uplati ugovorenu cijenu. Motiv ovih banaka je jasan, jer su to komercijalne ku�e koje �ive od pru�anja svojih usluga. Me�utim, motiv vlade da �to prije dobije �to ve�i iznos sredstava, davaju�i koncesije kupcima zbog tro�kova za socijalni program, krajnje je problemati�no, posebno kada se ima u vidu i sve zastupljeniji konflikt interesa nekih �elnih ljudi u procesu privatizacije koji su istovremeno i poslovno, ali i vlasni�ki, povezani sa nekim od u�esnika u procesu privatizacije.
Prava radnika
Na�alost, umjesto javnog, transparentnog i profesionalnog rada, uz maksimalno uva�avanje interesa zaposlenih i pru�anje pune stru�ne i svake druge pomo�i da se do�e do �to boljeg aran�mana za zaposlene, predstavnici Agencije za privatizaciju svojim arogantnim i prepotentnim odnosom prema sindikatima i zaposlenim, u najgorim manirima rigidnih nedemokratskih i antireformskih re�ima, pokazuju sve vidljiviju intenciju da proces privatizacije vode u interesu i po instrukcijama ve� unaprijed odabranih kupaca, koji su vrlo �esto i pripadnici finansijske oligarhije iz biv�eg re�ima.
Ovakva politika i praksa privatizacije mora biti osu�ena i rukovodstvo UGS Nezavisnost bi o ovome moralo zauzeti politi�ki stav. Posebno kada se ima u vidu da su zahtjevi radnika i njihovih sindikata vi�e nego skromni i da nasuprot iskustvima iz ve�ine drugih tranzicionih zemalja, sindikat i radnici Srbije pru�aju podr�ku reformama i privatizaciji. Zato bi bilo po�eljno da od Vlade Srbije zatra�ite da predstavnicima sindikata u procesu privatizacije obezbjede ona prava koja im pripadaju i po Ustavu i po prirodi stvari.
