Gasprom/ENI: Izgradnja gasovoda Južni tok
Rusija - Italija via Srpska?!
Podvodni dio gasovoda, u dužini od 900 kilometara, povezivaće rusku obalu Crnog
mora i bugarski grad Burgas, a površinski dio će se, kako je do sada utvrđeno,
sastojati od dva kraka: kroz Bugarsku i Srbiju i od Bugarske, preko Grčke,
ispod Jadranskog mora do Italije. Ostala je, međutim, nepoznata trasa prvog
kraka, kojom će gasovod dalje ići prema Italiji. Kako stvari trenutno stoje
moguća su tri pravca: kroz Mađarsku, Rumuniju i Austriju; kroz Hrvatsku i
Sloveniju; te treći koji bi išao sjevernim dijelom BiH, odnosno kroz RS do
Novog Grada, gdje bi ušao u Hrvatsku, išao do Karlovca, onda do Pule i preko
platforme „Ivana“ u Jadranskom moru dalje do Italije
Veljko Zeljković
_____
Da li će se BiH, odnosno Republika Srpska pridružiti zemljama kroz koje će
prolaziti gasovod „South Stream“ (Južni tok), i tako postati dio velike
globalne ekonomske i političke priče u kojoj se prepliću interesi Istoka
(Rusije) i Zapada (SAD)? Pitanje je otvoreno nakon što je Srbija u Moskvi
potpisala energetski sporazum sa ruskom kompanijom “Gasprom”, kojim je
predviđeno da dio trase gasovoda “Južni tok” prođe i kroz Srbiju.
Projekat izgradnje gasovoda „Južni tok“, kapaciteta 30 milijardi kubnih metara
gasa, jedan je od do sada najvećih, ako ne i najveći, u gasnom sektoru u
svijetu. Riječ je o zajedničkom projektu ruskog giganta „Gasprom“ i italijanske
energetske kompanije „ENI“, da se prirodni gas transportuje iz Rusije, a moguće
i iz centralne Azije u Evropu preko Crnog mora. Poslije dogovora te dvije
kompanije da se krene u gradnju gasovoda, odustalo se od nastavka gradnje,
jedno vrijeme aktuelnog, „Plavog toka”.
Izgradnja „Južnog toka“ rezultat je dogovora predsjednika Rusije Vladimira
Putina i tadašnjeg premijera Italije Silvija Berluskonija o obezbjeđivanju
dodatnih, više od 30 milijardi kubnih metara gasa za Apeninsko poluostrvo, ali
i za snabdijevanje Evrope.
Podvodni dio gasovoda, u dužini od 900 kilometara, povezivaće rusku obalu Crnog
mora i bugarski grad Burgas, a površinski dio će se, kako je do sada utvrđeno,
sastojati od dva kraka: kroz Bugarsku i Srbiju i od Bugarske, preko Grčke,
ispod Jadranskog mora do Italije. Ostala je, međutim, nepoznata trasa prvog
kraka, kojom će gasovod dalje ići prema Italiji. Kako stvari trenutno stoje
moguća su tri pravca: kroz Mađarsku, Rumuniju i Austriju; kroz Hrvatsku i
Sloveniju; te treći koji bi išao sjevernim dijelom BiH, odnosno kroz RS do
Novog Grada, gdje bi ušao u Hrvatsku, išao do Karlovca, onda do Pule i preko
platforme „Ivana“ u Jadranskom moru dalje do Italije.
U igri i Republika Srpska: O kakvom projektu je riječ možda najbolje ilustruje
podatak da bi Republika Srpska mogla da inkasira nekoliko desetina miliona
dolara godišnje ukoliko na svojoj teritoriji izgradi gasovod za transport
energenata iz Rusije prema zapadnoj Evropi.
Druga bitna stavka jeste to što bi BiH, odnosno RS, postala dio energetskog
koridora između Rusije i EU, što bi bilo veoma značajno ne samo u ekonomskom,
već i u političkom smislu.
Ono što je sada sigurno jeste da će gasovod kroz RS biti izgrađen. Riječ je o
projektu „Sava“ koji je započet prije nekoliko godina. Međutim, ono što se
trenutno ne zna jeste da li će gasovod „Sava“, kao dio „Južnog toka“ biti
tranzitni gasovod ili će biti samo krak gasovoda, kojim bi se iz Srbije, RS
snabdijevala tim energentom.
„Konzorcijum 'ENI' i 'Gasprom', koji radi na projektu 'Južni tok', odlučio je
da gasovod ide iz Rusije, pa ispod Crnog mora do Bugarske i dalje do Srbije.
I tu se zasad stalo. Daljnja trasa se utvrđuje i postoji nekoliko opcija. Jedna
od njih je da gasovod ide i kroz RS, do Hrvatske i dalje do Italije.
Postoje neke najave da će tačna trasa biti utvrđena tokom ovog mjeseca. Nama je
vrlo bitno da se ona utvrdi da bismo znali da li će biti tranzita kroz RS ili
neće. Ukoliko bi dio trase išao i kroz RS, morali bismo postaviti cijevi većeg
promjera, jer je gasovod 'Sava' trenutno projektovan na 1,2 milijarde kubnih
metara. Gledajući objektivno, trasa od Srbije, pa kroz RS, te dalje do Italije
najkraća je i najekonomičnija, te se stoga s razlogom nadamo da bi 'Južni tok'
mogao proći i kroz RS“, kaže za „NR“ Rade Nježić, predsjednik uprave „Slavija
Internacional“, preduzeća koje je dobilo koncesiju za izgradnju magistralnog
gasovoda „Sava“ kroz RS, od Drine do Novog Grada.
Nježić ističe da bi izgradnja gasovoda „Sava“ trebalo da krene u julu ove
godine: „Raspisali smo međunarodni tender i izabrali glavnog izvođača radova –
konzorcijum 'Habau' (Austrija) i 'PPS' (Njemačka). Ukoliko pravac 'Južnog toka'
ne bude išao kroz RS, već preko Hrvatske ili Mađarske, pa onda dalje do
Italije, mi smo objektivno gledajući otklonili problem dugoročnih garancija na
isporuku gasa, ono što je do sada i kočilo projekat 'Sava'.“
Komšijska lobiranja: U iščekivanju konačne odluke Rusa i Italijana o trasi
gasovoda, u toku su žestoka lobiranja kod ruskih vlasti. Sudeći prema
dosadašnjim hrvatsko-ruskim kontaktima na tu temu, kao mamac kojim bi Hrvatska
možda mogla da privuče „Gasprom“ na svoju teritoriju pominjano je suvlasništvo
u hrvatskoj gasnoj mreži i distribuciji kojom rukovodi kompanija „Plinakro“. S
obzirom na to da je Hrvatska ograničila profit tog preduzeća sastavljanjem
transportne tarife zbog koje ta kompanija svu eventualnu dobit mora
reinvestirati u gradnju novih pravaca, pitanje je koliko je ta opcija
interesantna ruskom gigantu. Druga mogućnost je aranžman sa Hrvatskom
elektroprivredom (HEP) na osnovu čega bi „Gasprom“ u Hrvatskoj dobio mogućnost
izgradnje gasnih elektrana. Ni ta moguća ponuda ne čini se da bi mogla privući
Ruse, jer struja dobijena iz gasnih elektrana nije ekonomski isplativa.
Ni Slovenci ne miruju; nakon susreta slovenačkog premijera Janeza Janše i
direktora „Gasproma“ Alekseja Milera prije dvije godine, u slovenačkim medijima
objavljeno je da je „Gasprom“ zainteresovan za kupovinu dijela „Lendave“,
jedine slovenačke rafinerije, ulaganje u nacionalnu naftnu kompaniju „Petrol“ i
kupovinu dijela luke Kopar.
Rusi su, pretpostavlja se, to tražili kao protivuslugu za eventualni prolazak
„Južnog toka“ kroz Sloveniju.
Da bi kroz RS, ipak, možda mogao proći gasovod „Južni tok“ govori podatak da su
predstavnici italijanske kompanije „ENI“ i „Gasproma“ od „Slavija
Internacional“ nedavno zatražili da im se dostavi na uvid projekat izgradnje
gasovoda “Sava”.
„Južni tok“ protiv „Nabuka“: Priča oko “Južnog toka” ima i svoju drugu
dimenziju, koja se ogleda u energetskom odmjeravanje snaga Rusije i SAD preko
različitih trasa gasovoda. Američki energetski interesi ostvaruju se preko
gasovoda „Nabuko”, koji bi trebalo da poveže Tursku sa Austrijom, odnosno
centralnom Evropom.
Projekat „Nabuko" iniciralo je pet partnerskih zemalja koje su 11. oktobra
2002. potpisale sporazum: Austrija (OMV), Kazahstan (Transgas), Mađarska (MOL),
Bugarska (Bulgargas) i Turska (Botas).
Pristupanjem njemačkog energetskog diva „RWE“ tom projektu, ideja o izgradnji
„Nabuka“ ponovo je oživjela. Nakon posljednjih pregovora, odlučeno je da se sa
njegovom izgradnjom krene 2009, a da se sa isporukom gasa krene od 2012.
godine.
Planirani troškovi za gasovod dužine 3.300 kilometara procjenjuju se na oko pet
milijardi eura, od čega će od 30 do 40 odsto sredstava obezbijediti akcionari,
a ostatak banke, među kojima će biti Evropska investiciona banka ili Svjetska
banka. Jedan krak gasovoda „Nabuko", nakon što bude kompletno izgrađen,
isporučivaće 31 milijardu kubnih metara gasa godišnje, i to tako što bi se gas
iz Azerbejdžana i Turkmenistana, transportovao preko Gruzije, Turske, Bugarske,
Rumunije i Mađarske do Austrije. Završavao bi na istom mjestu gdje bi mogao da
završi i „Južni tok” (jedna od tri varijante), dakle u Austriji – Baumgartenu
gdje se nalazi najveća sabirna stanica gasa (51 odsto u vlasništvu „Gasproma“),
a odakle polazi i pet drugih gasovoda.
Rukovodioci projekta smatraju da bi do 2030. mogao biti izgrađen i drugi krak,
da bi 60 milijardi kubnih metara gasa dospjelo u Evropu.
Ideja je da se gas sa Kavkaza, iz Irana i centralne Azije, preko istočnog
Mediterana, Turske i Balkana, dovede do tržišta Zapadne Evrope, što je čist
američki pokušaj da se zaobiđu Rusija i ruski gas.
Prema riječima generalnog direktora kompanije „Nabuko gas“ Rajnharda Mičeka, u
prvoj fazi gasovodom „Nabuko“, koji će povezivati Kaspijski region i Bliski
istok sa tržištima u Evropi, prenosiće se gas iz Azerbejdžana, a u drugoj fazi
će Turkmenistan i Kazahstan dodati svoje količine gasa.
Upitan da li namjere „Gasproma“ da gradi „Prikaspijski gasovod“ i „Južni tok“
ugrožavaju „Nabuko“, jer postoji opasnost da Rusi rezervišu sve količine gasa u
Centralnoj Aziji, on je rekao da ga ti projekti nisu iznenadili.
"Veliki potencijali za proizvodnju gasa u Turkmenistanu, Azerbejdžanu i
Kazahstanu obezbijediće dovoljne količine gasa za izvoz u Evropu", dodao je
generalni direktor kompanije „Nabuko“.
Rafinerija nafte Brod, Ina, NIS...
U Hrvatskoj ne kriju strah da postoji realna opasnost da Naftna industrija
Srbije (NIS), nakon ulaska „Gasproma“ u tu kompaniju, na regionalnom tržištu
naftnih derivata sa liderske pozicije istisne hrvatsku naftnu kompaniju „Ina“,
koja kasni s modernizacijom svojih rafinerija. Ekonomisti smatraju da će
sigurno doći do promjene snaga pogotovo na području BiH, gdje „Ina“ plasira
gorivo manjeg kvaliteta.
Srbijanska naftna industrija nakon srpsko-ruskog sporazuma, biće u puno boljem
položaju od „Ine“ jer će dobiti strateški važnog partnera, jednog od najjačih
svjetskih igrača u naftnom i gasnom biznisu. U skladu s tim, ne treba sumnjati
da će ekonomski ali i politički uticaj Srbije u budućnosti biti znatno veći
nego što je danas.
A da će biti tako može se vidjeti i iz sljedećih redova.
„Gasprom njeft“ budući vlasnik 51 odsto Naftne industrije Srbije peta je
najveća kompanija po proizvodnji i preradi nafte u Rusiji, a zovu je još i
„naftno oružje“ državnog „Gasproma“ koji u toj kompaniji posjeduje 80 odsto
akcija. „Gasprom“ je u najvećem preuzimanju na ruskom tržištu u septembru 2005.
godine od Romana Abramoviča kupio „Sibnjeft“ za oko 13 milijardi dolara. Ruski
milijarderi Abramovič i Boris Berezovski, koji je zbog neslaganja sa sadašnjim
režimom, dobio politički azil u Engleskoj, privatizovali su državni „Sibnjeft“
sredinom 90-ih godina. „Gaspromovu“ kupovinu „Sibnjefta“ kao i jačanje kćerke
firme „Gasprom njefta“, prema riječima stručnjaka, trebalo bi posmatrati kao
namjeru ruske države da povrati kontrolu nad energetskim resursima, izgubljenu
u privatizaciji 90-ih godina.
„Gasprom njeft“ posjeduje izvore nafte i gasa i dozvole za istraživanje u
autonomnim oblastima Jamalo-Nents i Hanti-Mansisk, regionima Omska i Tomska,
kao i na Čukotki. Kontroliše i rafinerije u Moskvi, Moziru, Nojabrsku i Omsku,
koje proizvode 32,7 miliona tona naftnih derivata godišnje, a posjeduje i 1.800
benzinskih stanica.
„Gasprom njeft“ je nedavno kupio 50 odsto „Tomsknjefta“, firme sa sopstvenom
proizvodnjom nafte i rafinerije nafte u Moskvi. Formirao je i zajedničke firme
sa „Lukojlom“, američkim „Ševronom“ i konzorcijumom ruske „Tjumenske naftne
kompanije“ i britanskog „BP-a“ (Britiš petroleuma). Sa „Lukojlom“ će raditi na
projektima istraživanja i eksploatacije nafte i gasa, a sa „TNK-BP“ i
„Ševronom“ na istraživanju nafte. Od „TNK-BP“ gazde NIS-a početkom ove godine
kupili su još jedno naftno polje u pokrajini Jamalo-Nenetsu.
U ovoj naftnoj priči oko „Ine“ vrlo važnu ulogu ima i Rafinerija nafte u Brodu,
koju je kupila ruska kompanija „NeftGazInkor“.
U pojedinim krugovima spekuliše se da se u Rusiji ozbiljno razmišlja da pod
jedan krov stave sve kompanije koje se bave naftom i gasom, a nalaze se u
većinskom vlasništvu Rusije. U tom slučaju i „NefteGazInkor“ (Rafinerija nafte
Brod) bi se našao pod čvršćom kontrolom države i naravno „Gasproma“. Šta bi to
u ekonomskom i političkom smislu značilo za RS izlišno je i govoriti.
Gasprom
„Gasprom“ je kompanija koja kontroliše oko 17 odsto svjetske potrošnje gasa i
pokriva više od četvrtine potreba EU za tim energentom. Pored biznisa u oblasti
energetike „Gasprom“ posluje i u drugim sektorima: vlasnik je ruske televizije
NTV i velikog broja novina, fudbalskog tima „Zenit“ iz Petersburga, jedne
osiguravajuće kompanije, aviokompanije, ljetovališta na Crnom moru, a ima i
privatnu vojsku.
Dmitri Medvedev, predsjednik „Gaspoma“, zamjenik predsjednika Ruske Federacije
i glavni kandidat za predsjednika na sljedećim izborima, izjavio je nedavno da
„Gasprom“ pretenduje da do 2017. godine postane najveća korporacija na svijetu.
Pojedini analitičari čak predviđaju da će Putin i Medvedev samo da zamijene
mjesta i da će od marta sadašnji predsjednik Rusije sjesti na čelo „Gasproma“.
Zato i nije čudno da za „Gasprom“ mnogi vole da kažu da nije kompanija već -
Kremlj.
U kojoj mjeri Evropa zavisi od ruskog gasa
Zvanična statistika neumoljiva je kada je riječ o tome u kojoj mjeri Evropa
zapravo zavisi od ruskog gasa.
Prošle i pretprošle godine Bugarska, Finska, Grčka, Letonija, Litvanija, Srbija
i Slovačka stoodstotno su bile zavisne od uvoza ruskog gasa. Udio ruskog gasa u
ukupnom uvozu u Turskoj i Austriji iznosi 78 odsto, Mađarskoj 76, Češkoj 75,
Poljskoj 66, Hrvatskoj 65, Rumuniji 63, Sloveniji 51.
Transportni pravci za izvoz ruskog gasa su Ukrajina, preko koje ide 70 odsto
količina u Evropu i Bjelorusija sa 30 procenata. Glavni snabdjevači Evrope
prirodnim gasom su Rusija sa zemljama Kaspijskog regiona, Alžir, Libija i
Norveška.
Podaci govore da su dokazane rezerve gasa glavnih snabdjevača Evrope najveće u
Rusiji: 47 triliona kubika gasa. Kada je riječ o proizvodnji, neprikosnoveno
prvo mjesto opet drži Rusija sa 612,1 milijardu kubnih metara.
Drugi mogući pravci snabdijevanja Evrope gasom
U Evropu, naročito u njen južni dio, gas će stizati i iz Alžira i to preko
Španije, ali i Sardinijom do Italije.
Tako bi gasovodom „Galsi” od 2011. godišnje moglo da se transportuje oko 10
milijardi kubika alžirskog gasa preko Sardinije.
Cio posao može da se završi i preko drugog kraka „Medgasa” u dužini oko 210
kilometara kojim bi se alžirski gas do sredine 2009. godine doveo u Španiju.
Kao još jedna mogućnost spominje se i evropski gasovod „Magreb” koji bi preko
Maroka i Gibraltara snabdijevao Španiju alžirskim gasom.
Još jedan od aktuelnih pravaca za snabdijevanje Evrope gasom sigurno je i
takozvani „Nord Stream“ (Sjeverni tok). Rusija je, naime, planirala, da izgradi
gasovod kojim će se gas iz Štokmanovca, nalazišta u Barencovom moru,
transportovati u sjeverni i srednji dio Evrope, prije svega u Njemačku.
Projekat se, međutim, nalazi u stand buy režimu, jer ispostavilo se da na
jednom dijelu trase kojom bi išao gasovod ima dosta zaostalih mina iz Drugog
svjetskog rata.
http://www.novireporter.com/look/reporter/nr_article.tpl?IdLanguage=11&IdPublication=2&NrIssue=259&NrSection=6&NrArticle=3197
