१. ब्रह्मयज्ञमन्त्रेषु महाभारतं पठ्यते । रामायणं कुतो न पठ्यते? २. षडङ्गेषु कल्पवचनं कुतः नास्ति? ३. संहिता-ब्राह्मण-आरण्यकानि उच्यन्ते । उपनिषदः पठनं कुतो न? ----- Vid Pradeepa Simha
*Origin and development of ब्रह्मयज्ञ* --- *तैत्तिरीयारण्यकम् (2-9, स्वाध्यायब्राह्मणम्) prescribes पञ्चमहायज्ञाः* -- पञ्च वा एते महायज्ञाः सतति प्रतायन्ते सतति सन्तिष्ठन्ते देवयज्ञः पितृयज्ञो भूतयज्ञो मनुष्ययज्ञो ब्रह्मयज्ञ इति .... यत्स्वाध्यायमधीयीत एकामपि ऋचं यजुः साम वा तद्ब्रह्मयज्ञः सन्तिष्ठते ...। *If one recites वेद , i e स्वाध्याय , it can be a single ऋक् / यजुः /साम (at least) , it is called ब्रह्मयज्ञ ।* *ब्रह्मयज्ञ is a नित्यकर्म , just like सन्ध्यावन्दनम् , अग्निकार्यम् (ब्रह्मचारी) , अग्निहोत्रम् / औपासना (गृहस्थः) etc. *. Among the four kinds of *संन्यासिन्*s it is only *परमहंस* who can give up even *नित्यनैमित्तिककर्मणी* । *Panini *rules -* पत्युर्नो यज्ञसंयोगे * पा 4-1-33 -- पत्नी । *Patanjali* (*महाभाष्यम्*) says - here the term *यज्ञ* refers to *पञ्चमहायज्ञाः* । स्वाध्याय may be difficult for a person due to health problems ? -- स्वाध्ययो’ध्येतव्यः (*ibid 2-15*) .. तिष्ठन् उत व्रजन् उत आसीनः उत शयानः अधीयीतैव स्वाध्यायम् (*ibid 2-16*) One may do स्वाध्याय while standing / walking / sitting / laying down on a bed . *स्वाध्याय means स्वशाखाध्याय or वेद itself* - In the same context we come across - *यद्ब्राह्मणानीतिहासान् पुराणानि कल्पान्गाथा नाराशंसीः ।* तपः*स्वाध्याये*श्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः (*योगसूत्रम् 2-1*) -- *व्यासपण्डितभाष्यम् (नागेशो’पि)* -- स्वाध्यायः *प्रणवादिपवित्राणां जपः मोक्षशास्त्राध्ययनं वा* । (तज्जपः तदर्थभावनम् *योगसू 1-28*) *वाचस्पतिमिश्रस्य तत्त्ववैशारदी* -- प्रणवादयः *पुरुषसूक्तरुद्रमण्डलब्राह्मणादयो वैदिकाः , पौराणिकाश्च ब्रह्मपारायणादयः।* So if one is not eligible to recite वेद ( यज्ञोपवीती एव अधीयीत - a person with यज्ञोपवीतम् only should recite वेद - *2-1, तै आ , स्वा ब्रा* ) he may go for *भागवतम् / भारतम् / रामायणम् / भगवद्गीता etc.* . Generally we come across *वैदिकविद्वासः* reciting - first sentences of four *वेदs - वेदाङ्गs - दर्शनs and a couple of verses from भगवद्गीता etc. .* *So there is no any prescription of texts as far as ब्रह्मयज्ञ is concerned -- कामचारः ।* Aberration is seen in certain rites -- *अनध्यायाः* -- वेद says - यो’मावास्यायामधीते तप एव तत्तप्यते (*तै आ , 2-14*) -- तस्य वा एतस्य यज्ञस्य द्वावनध्यायौ यदात्माशुचिः यद्देशः (*2-15 , ibid*) . One's तपस् will burn down if he recites वेद on an *अमावास्या* , i e it is an अनध्याय । Unclean mind and place are also not fit for स्वाध्याय । If we take works like *मनुस्मृति , महाभाष्यम् and शिष्टाचार* -- *प्रतिपत् , अष्टमी , चतुर्दशी , पूर्णिमा , प्रतिपत् , अष्टमी , चतुर्दशी , अमावास्या* are *अनध्यायाः* । प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता (सीता) - *रामायणम्* । (सीता was weak just like the विद्या of a person who learns on a प्रतिपत् । *पितृतर्पणम्* -- यत् पितृभ्यः स्वधाकरोत्यप्यपः तत् पितृयज्ञः सन्तिष्ठते (*2-9 तै आ*) | Generally पितृयज्ञ means offering water (with *गोत्रनाम*) to पितृपितामहप्रपितामह - मातृपितामहीप्रपितामहीभ्यः । But many are doing - *देवर्षिपितृतर्पणम्* and adding *गुरु / आचार्य *etc. also . Dr Korada Subramanian KR IRS 15 1 24 -- You received this message because you are subscribed to the Google Groups "Thatha_Patty" group. To unsubscribe from this group and stop receiving emails from it, send an email to [email protected]. To view this discussion on the web visit https://groups.google.com/d/msgid/thatha_patty/CAL5XZoqGDsewWSZ1TQR5%3D_fKAd%3D-oBLSRkWSj2928qbB4RQBxw%40mail.gmail.com.
